صائن الدين علي بن محمد تركة

مقدمهء كتاب 10

تمهيد القواعد ( فارسى )

آقا ميرزا محمود حكيم در عرفان و تصوُّف و الهيّات از تلاميذ به نام آقا محمد رضا اصفهانى است و در بين اساتيد عصر به آقا محمد رضا علاقهء خاص داشت استادِ نگارنده حضرت آقاى ميرزا أبو الحسن قزوينى ، ادام اللَّه ظلال وجوده الشريف ، كه بدرس شرح فصوص آقا ميرزا محمود حاضر شده‌اند مىفرمودند ، مرحوم ميرزا محمود به آقا محمد رضا ارادت داشت و أو را بر ديگران ترجيح مىداد . از حوزه درس استاد محقق آقا على حكيم و سيد الحكماء آقا ميرزا أبو الحسن جلوه نيز استفاده كرده بود . در بين تلاميذ آقا محمد رضا ، آقا ميرزا هاشم ، آقا ميرزا محمود ، آقا ميرزا صفاى كروندى اصفهانى و آقا ميرزا على محمد كروندى ، به كثرت ذوق شهرت داشتند ولى مرحوم آقا ميرزا هاشم حوزهء درس استاد را بعد از رحلت أو اداره مىنمود و شرائط تدريس شايد در أو بيش از ديگران بوده و شاگردان زيادى تربيت كرد . آقا ميرزا محمود معاصر بود با مرحوم آقا مير شهاب حكيم شيرازى و آقا ميرزا حسن كرمانشاهى و آقا ميرزا هاشم و ميرزا على محمد و بعضى ديگر از فضلاى عصر ، ولى حوزه آقا ميرزا حسن و آقا ميرزا هاشم و آقا مير شيرازى ، گرم‌تر از ديگر حوزه‌ها بود و در آن عصر اساتيد زيادى در حكمت در طهران و ديگر حوزه‌هاى علمى ايران وجود داشتند كه بعضى از آنان در طهران و برخى در اصفهان و جمعى در سبزوار تحصيل كرده بودند . مرحوم آقا ميرزا حسن اگر چه در حكمت مشّاء شهرت داشت ولى اسفار و شرح فصوص و شواهد و حكمت اشراق نيز تدريس مىكرد ، و اين نزد افاضل مسلّم بود كه ميرزاى كرمانشاهى « 1 » در تدريس سفر نفس اسفار و جواهر و اعراض تسلُّط

--> ( 1 ) آقا ميرزا حسن علاوه بر احاطه بعلوم متداول عصر از علوم رياضى و طب و حكمت مشاء و اشراق و فلسفه ملا صدرا و عرفانيّات و آگاهى از علوم نقلى ، در عمل و اخلاق فريد عصرِ خود بود ، نجابت و عفت نفس و بىتوجهى أو به دنيا و اهل پليد آن زبان زد خاص و عام بود با اينكه در كمال عثرت زندگى مىنمود ، از احدى پول قبول نمىكرد ، و با همان حق تدريس مدرسه سپه سالار زندگى مىنمود ، ابتلا به فقر و تنگدستى شديد هرگز در روحيه أو تزلزل وارد نكرد و هرگز از اين بابت از روزگار شكايت نداشت و با شدائد مىساخت هيچ چيز مانع أو از تدريس و تربيت شاگرد نمىشد ، يكى از أكابر مىفرمود : گاهى در أثناء درس و ديگر اوقات كه به حال خود فكر مىكرد آهى از عمق دل بر مىآورد كه از آن نور مىباريد .